Transparencia en penumbra
A escena política leva anos xogando ás agachadas cos grupos de interese, unha práctica tan vella como o poder mesmo, pero que aquí continúa envolta nunha néboa que lembra máis a un faiado esquecido ca a unha democracia madura. A socioloxía explica que toda sociedade precisa mecanismos para canalizar demandas colectivas, mais tamén lembra que cando esas canles vólvense opacas, o que medra non é a participación, senón a desconfianza.
O momento confírmao. Causas xudiciais abertas amosan que a capacidade de influír nas decisións públicas non é un fenómeno illado nin recente. Prodúcese aquí e acolá, no Goberno central e no galego, e responde a unha lóxica universal: o poder sempre busca vías para condicionar as decisións públicas. Non é unha anomalía propia. É unha dinámica estrutural que non vai desaparecer. Precisamente por iso, cómpre non negala, senón regulala e facela transparente.
Aquí seguimos instalados nunha zona gris na que os “lobbies” existen, actúan e inflúen nas decisións sen deixar rastro público, como quen entra pola porta de atrás para non manchar a alfombra. No ámbito parlamentario lévase anos prometendo orde e transparencia, pero esas promesas e compromisos seguen gardados nun caixón cheo de asuntos pendentes, mentres desde a Unión Europea advirten de que o país non pode continuar sendo excepción.
Un proxecto de lei que leva xa medio ano perdido nese mundo singular da casa dos representantes da vontade popular, como se o tempo parlamentario servise tamén para adiar o incómodo. Pretende introducir certa orde, pero faino de maneira incompleta: atende ao que ocorre diante do Executivo e deixa na penumbra o que se move nos corredores onde tamén se orienta o rumbo das normas. A ciencia política leva tempo advertindo de que o poder non se exerce só nos hemiciclos, senón tamén nos espazos informais onde se tecen alianzas, se negocian intereses e circulan influencias. Manter ese territorio fóra de control é confiar en que o decisivo siga ocorrendo sen luz nin rexistro.
A proposta inclúe rexistros, códigos éticos e sancións, mais carece dun órgano equilibrado que garanta imparcialidade. A Oficina de Conflitos de Intereses non é garante suficiente para supervisar a quen exerce presión e a quen recibe esa presión. A ausencia de axendas públicas obrigatorias mantén a cidadanía á marxe das conversas que moldean políticas que logo afectan á vida diaria.
A regulación dos grupos de interese non é unha cuestión técnica nin un asunto menor de procedemento: é unha proba de saúde democrática. Un país que non sabe quen intervén na elaboración das súas leis, con que intereses o fai e en que condicións, renuncia a comprender como se toman decisións que afectan á vida colectiva. A confianza institucional non nace das declaracións, senón de prácticas visibles, regras claras e responsabilidades verificables. Por iso cómpre abrir as ventás, airear o faiado e asumir dunha vez que a transparencia non é unha ameaza para a política, senón a condición mínima para que deixe de ser un rumor e se converta nun verdadeiro exercicio de responsabilidade pública. Sen claridade, a democracia camiña ás escuras.