Cadeas de luz fría

Dende calquera banco da beiramar en Vilagarcía, poderíase perder a vista no horizonte onde o mar lambe as bateas. Porén, se observamos a xente que pasea por alí, decatámonos de que o horizonte mudou de sitio. Xa non está lonxe, no Atlántico, mar oceánico, senón a trinta centímetros do nariz e iluminado por unha luz artificial. Se Platón pasease hoxe polas nosas vilas, esta da nosa residencia e calquera outra do país, non precisaría imaxinar caverna ningunha para o seu libro A República. Abondaríalle con mirar para as terrazas onde o silencio reina entre grupos de amigos que conversan cos seus dedos sobre un vidro e ignoran aos presentes. 

Os prisioneiros da caverna platónica tomaban as sombras pola realidade. Nós, con máis soberbia, tomamos os datos pola sabedoría universal indiscutida. Vivimos a “síndrome de Ícaro” con variantes tráxicas. Ícaro caeu por querer tocar o sol con ás de cera. Nós caemos porque esquecemos como camiñar por terra firme ao estarmos hipnotizados por unha pantalla que nos promete o mundo mentres nos rouba o tempo finito das vidas. As nosas ás non son de cera, son de fibra óptica, e a nosa caída non é cara ao mar Exeo, senón cara á irrelevancia cognitiva. Nese abismo dixital, o tacto real pérdese entre os fríos circuítos que agora definen toda a nosa baleira percepción vital.

Max Weber, alemán pioneiro da ciencia sociolóxica, falaba do “desencantamento do mundo” e da “gaiola de ferro” para describir unha sociedade tan racionalizada e eficiente que afogaba o espírito. En Galiza esta gaiola ten un efecto devastador. O noso tradicional “depende”, esa fermosa resistencia a ser estigmatizados nunha categoría estanca, morre a mans do sistema binario. A máquina non entende de retranca ou fina ironía nin de matices pois só entende de ceros e uns. Estamos a construír unha gaiola de ferro dixital onde as relacións se xestionan como expedientes administrativos ao xeito vello e a espontaneidade cotiza á baixa.

A esta mestura explosiva cómpre engadirlle a falta de normas de Émile Durkheim. O sociólogo francés describía con este termo a angustia derivada da falta de normas sociais claras e a desconexión colectiva. Velaí o gran sarcasmo do noso tempo. Estamos excesivamente conectados mediante a técnica pero sufrimos unha desorganización severa. Somos unha multitude de soidades. Temos tres mil amigos na rede e ninguén que nos axude a facer a mudanza. A tecnoloxía creou unha falsa sensación de tribo, pero sen os lazos morais e afectivos que a manteñen unida.

Narciso afogou namorado do seu reflexo na auga e nós corremos o risco de afogar no noso reflexo dixital buscando a validación de descoñecidos mentres ignoramos ao veciño. A eficiencia tecnolóxica prometía liberarnos pero, en realidade, só perfeccionou a nosa servidume. Somos nós mesmos, mágoa diso, os carcereiros da nosa cela e vixiamos con celo que ninguén, e menos o pensamento crítico, nos desconecte desta amable prisión de luz fría.