Tempo de xogar

A resaca do espumoso e o papel de agasallo esgazado deixan paso á crúa realidade de xaneiro. Rematou ese necesario e útil período de excepción escolar e algo no laboral que chamamos Nadal, un paréntese onde a paz no mundo semella depender directamente do volume de transaccións comerciais realizadas. A industria do xoguete, voraz e precisa coma un reloxo suízo, fixo o seu agosto en pleno inverno. O calendario, caprichoso e agora globalizado, impuxo unha dobre peaxe nas tarxetas bancarias e carteiras familiares. Xa non abonda coa tradicional visita dos Reis Magos, esa monarquía oriental que o catolicismo sumou á nosa cultura; agora compítese, ou máis ben colabórase, coa importación mimética dese señor barbudo de vermello, deseñado por publicistas norteamericanos para vender refrixerantes, que colonizou chemineas e salóns na pasada Noiteboa. 

Esta duplicidade de datas non busca a felicidade das nenas e nenos ou da mocidade, senón a satisfacción da conta de resultados das multinacionais que controlan este negocio. Asistimos a unha saturación de obxectos lúdicos que, curioso paradoxo, xogan sos. A publicidade, orientada con cirúrxica precisión, crea hábitos de consumo artificiais onde a infancia é nula espectadora de luces e sons, un suxeito pasivo diante de aparellos que prometen desenvolvemento cognitivo mentres anulan á imaxinación. O plástico inunda as habitacións, mais o tedio non tarda en aparecer pronto.

Diante deste panorama de ocio prefabricado e oneroso, cómpre mirar cara a atrás para avanzar. Resulta que a modernidade tamén pode servir para rescatar o que a propia modernidade está a piques de enterrar. Así, polo que toca de preto nesta inigualábel terra atlántica peninsular, o Consello da Cultura Galega e o Observatorio do Patrimonio Lúdico Galego veñen de completar a segunda fase do seu proxecto “Xogos tradicionais”. Non se trata dun exercicio de nostalxia para museos etnográficos, senón dunha ferramenta viva. Unha compilación que acada xa os 112 xogos, dispoñible en web e aplicación móbil, casualmente usando da tecnoloxía para invitarnos a soltala.

A proposta é de balde, fóra do radar da especulación mercantil ou financeira, e pon en valor o noso. Alí onde o márketing vende complexidade electrónica, a nosa tradición de xogos ofrece a “Billarda”, o auténtico deporte con identidade que non precisa de enchufes nin actualizacións de software, só destreza e un pau aguzado. Onde se venden consolas para o illamento individual, aparecen os “Tres pés”, esixindo coordinación e contacto humano real, socializando e impulsando valores cívicos, ou o “Puño puñete”, que provoca a risa sen necesidade de pantallas de alta resolución.

Esta iniciativa, de acceso libre para educadores e familias, normaliza a cultura galega a través do máis serio: o xogo. Recuperar o lúdico sen mediación comercial é un acto de resistencia sociolóxica. É curioso ver como a vangarda hoxe en día consiste, simplemente, en volver xogar coma antes. Fronte á soidade dixital, a nosa mellor revolución cultural consiste en recuperar o tempo de xogar.